Glossarium

Het werktuig waarop de smid zijn metaal bewerkt. In de context van Keramische Kramp symboliseert het aambeeld de plek van technologische transformatie, waar ruwe materie wordt omgesmeed tot bruikbare vorm. Het aambeeld is de tegenhanger van de hamer: het ontvangt de slagen en geeft weerstand.

Filosofische Context

Het aambeeld vertegenwoordigt de passieve maar noodzakelijke weerstand in elk scheppingsproces.

Wat een technologie uitnodigt te doen; de handelingsmogelijkheden die een object aan de gebruiker biedt. Niet een neutrale eigenschap, maar het resultaat van een technogenetisch proces: een oplossing voor een menselijk vraagstuk, altijd al doordrenkt van doelgerichtheid.

Filosofische Context

Gibson en Norman ontwikkelden het concept om te beschrijven hoe objecten hun gebruik 'suggereren'. In de techniekfilosofie wordt affordance kritisch bekeken als een manier waarop technologie gedrag stuurt.

Handelingsvermogen; de capaciteit om te handelen in de wereld. In de context van technologie vaak een gecontroleerde illusie: wat is keuzevrijheid binnen een systeem dat al heeft bepaald welke opties er mogen zijn?

Filosofische Context

Het begrip is centraal in debatten over vrije wil en determinisme. In de techniekfilosofie wordt onderzocht hoe technologische systemen onze agency zowel mogelijk maken als beperken.

Sloterdijks concept voor de zelfvormende oefeningen en disciplines waarmee de mens zichzelf herschept. De mens is een wezen dat zichzelf moet trainen, disciplineren en vormen om mens te worden.

Filosofische Context

Peter Sloterdijk introduceert dit begrip in 'Je moet je leven veranderen' (2009) als alternatief voor religie: de mens als zelfvormend wezen dat door oefening zijn eigen conditie transformeert.

Een door mensen gemaakt object; in de techniekfilosofie niet slechts een gereedschap maar een drager van betekenis, doorkruist door vijf levensstromen die niet alleen functioneren maar kloppen.

Filosofische Context

In de decompositie van technologie wordt elk artefact gezien als een sediment van vergeten keuzes, onderdrukte alternatieven en gekapte mogelijkheden.

Een zelfbewegende machine; voorloper van de moderne robot. Hephaistos creëerde automata zoals de gouden dienstmaagden en de bronzen reus Talos.

Filosofische Context

De automaat vertegenwoordigt de droom van de maker om leven te scheppen, maar ook de angst voor creaties die hun schepper ontglippen.

Hebreeuws werkwoord voor 'scheppen uit niets' (creatio ex nihilo). Dit goddelijke scheppen staat tegenover yāṣar (vormen uit bestaande materie). Alleen God kan bārā'; de mens kan slechts yāṣar.

Filosofische Context

Het onderscheid tussen bārā' en yāṣar markeert de fundamentele kloof tussen goddelijke almacht en menselijke beperking die centraal staat in de keramische kramp.

Simondons concept voor de evolutie van technische objecten van abstracte, gefragmenteerde assemblages naar concrete, geïntegreerde systemen met een interne coherentie die niet volledig herleidbaar is tot menselijke intenties.

Filosofische Context

Technische objecten evolueren volgens een immanente logica die Simondon vergelijkt met biologische evolutie - niet als metafoor, maar als parallelle ontologische dynamiek.

De fundamentele menselijke conditie; het geheel van omstandigheden en beperkingen die het menselijk bestaan kenmerken. De mens als gevallen maar scheppend, kreupel maar machtig, dienend maar onwetend.

Filosofische Context

De conditio humana omvat de spanning tussen eindigheid en verlangen naar transcendentie die de keramische kramp constitueert.

Een hybride wezen van mens en machine; de mens die zichzelf uitbreidt en transformeert door technologie. Niet toekomstmuziek maar de huidige realiteit van de technologisch gemedieerde mens.

Filosofische Context

Donna Haraway's 'Cyborg Manifesto' (1985) herdefinieert de cyborg als figuur die traditionele grenzen tussen mens/machine, natuur/cultuur overschrijdt.

Een vorm van macht gebaseerd op bewuste, collectieve vormgeving van technologische systemen in dienst van menselijke bloei en vrijheid. Niet een gegeven maar een opgave die vraagt om nieuwe vormen van politieke organisatie en technologisch ontwerp.

Filosofische Context

De Derde Macht vereist technologische geletterdheid, democratische deliberatie over technologische ontwikkeling, en nieuwe culturele narratieven over technologie als domein van menselijke verantwoordelijkheid.

Letterlijk 'god uit de machine'; in het klassieke theater de god die plotseling verschijnt om alle problemen op te lossen. Het tegengestelde van machina ex deus.

Filosofische Context

In de techniekfilosofie wordt de omkering naar 'machina ex deus' gebruikt om te beschrijven hoe technologie voortkomt uit goddelijke macht maar oncontroleerbare gevolgen heeft.

De moderne vorm van vervreemding veroorzaakt door digitale technologie; de afstand tussen de mens en zijn werk, zijn medemens, en zichzelf die ontstaat door technologische bemiddeling.

Filosofische Context

Bernard Stiegler analyseert hoe digitale technologie leidt tot een nieuwe vorm van proletarisering: het verlies van kennis en vaardigheden aan technologische systemen.

Agambens term voor machtsapparaten die gedrag vangen, oriënteren en bepalen zonder zelf een moreel subject te zijn. Technologie als dispositief stuurt ons handelen zonder dat we het beseffen.

Filosofische Context

Giorgio Agamben definieert dispositief als 'alles wat het vermogen heeft om het gedrag van levende wezens te vangen, te oriënteren, te bepalen, te onderscheppen, te modelleren, te controleren of te verzekeren'.

Heideggers concept van "ontwerp": de existentiële structuur waardoor het Dasein altijd al betrokken is op mogelijkheden. Niet primair een bewust plan, maar de fundamentele manier waarop wij onszelf en de dingen om ons heen verstaan vanuit mogelijkheden.

Filosofische Context

Technologie is een manifestatie van ons Entwurf: via techniek projecteren wij mogelijkheden, geven wij vorm aan onze wereld en breiden wij onze handelingsmogelijkheden uit.

Stieglers concept voor een derde evolutionaire stroom naast genetische en epigenetische evolutie: de overdracht van ervaring en kennis via externe geheugendragers, van rotstekeningen tot digitale databases.

Filosofische Context

De mens wordt mens door zijn technieken, door zijn vermogen tot externalisering. Deze technische externalisering is niet secundair aan de menselijke evolutie, maar constitutief ervoor.

De Griekse term voor 'zorg' of 'bezorgdheid'. In de context van technologie: de ethische houding die technologie erkent als pharmakon en de verantwoordelijkheid neemt voor haar ambivalentie.

Filosofische Context

Epimeleia is de ethische houding die de keramische kramp niet probeert op te lossen, maar juist omarmt. Het is de zorg voor technologie als pharmakon, de bereidheid om te leven met ambivalentie.

Borgmanns concept voor praktijken die niet gericht zijn op efficiëntie of gemak, maar op engagement en betekenis. Focale praktijken - zoals koken, tuinieren, muziek maken - vereisen aandacht, vaardigheid en betrokkenheid.

Filosofische Context

In een tijd waarin technologie gericht is op het elimineren van weerstand, pleit Borgmann voor praktijken die juist weerstand vereisen - als voorwaarde voor betekenisvolle betrokkenheid.

Heideggers term voor het technologische denkkader dat de moderne wereld beheerst; de manier waarop technologie alles, inclusief de mens, reduceert tot 'bestand' (Bestand) dat geëxploiteerd kan worden.

Filosofische Context

Het Gestell is voor Heidegger het 'wezen van de moderne techniek': niet de machines zelf, maar de manier van denken die alles ziet als grondstof voor exploitatie.

Heideggers concept van "geworpenheid": de existentiële conditie waarin het Dasein zich altijd al bevindt in een wereld die het niet heeft gekozen. Wij worden geboren in een specifieke tijd, cultuur, taal en technologische omgeving zonder dat wij hiervoor hebben gekozen.

Filosofische Context

Technologische systemen worden deel van onze Geworfenheit: de digitale infrastructuur waarin wij ons bevinden vormt de achtergrond waartegen alle expliciete interpretatie en bewuste keuze plaatsvindt.

Foucaults concept voor een specifieke rationaliteit van moderne machtsuitoefening die niet primair werkt door repressie, maar door de productie van subjectiviteit en de vormgeving van het milieu waarin subjecten handelen.

Filosofische Context

Gouvernementalité werkt niet via verbod of gebod, maar via suggestie, standaardinstelling en ontwerp. Ze zegt niet "je moet" maar "je kunt" - en definieert het veld van mogelijkheden.

De Griekse god van het vuur en de smeedkunst, geworpen van de Olympus en kreupel. Proto-god van de menselijke conditie: gevallen maar scheppend, kreupel maar machtig.

Filosofische Context

Hephaistos is de belichaming van de keramische kramp: hij smeedt wat hij niet begrijpt, hij dient machten die hij niet beheerst, hij maakt wat hem uiteindelijk gevangen houdt. Hij is de mens als maker.

De 'makende mens'; de mens gedefinieerd door zijn vermogen om te maken en te produceren. Een van Hannah Arendts drie fundamentele menselijke activiteiten naast arbeid (animal laborans) en handelen.

Filosofische Context

Arendt onderscheidt homo faber van animal laborans: waar de arbeider consumeert wat hij produceert, creëert de maker duurzame objecten die de menselijke wereld constitueren.

De 'spelende mens'; de mens gedefinieerd door zijn vermogen tot spel. In de context van digitale technologie: de schijnvrijheid van wie denkt te spelen maar in werkelijkheid gespeeld wordt.

Filosofische Context

Huizinga stelt dat spel voorafgaat aan cultuur en dat alle cultuurvormen uit spel voortkomen. In de digitale context wordt dit geproblematiseerd: wie speelt wie?

Overmoed; de goddelijke ambitie van de mens die zijn grenzen niet erkent. De oer-hybris die de mens tot het meest creatieve en het meest destructieve wezen op aarde maakt.

Filosofische Context

In de Griekse tragedie is hybris de fatale fout van de held die zich boven zijn menselijke conditie verheft en daardoor de toorn van de goden oproept.

Het goddelijke bloed dat door de aderen van de goden stroomt; bij Talos de levenskracht die door zijn bronzen lichaam vloeit en die, wanneer afgetapt, zijn dood veroorzaakt.

Filosofische Context

De ichor van Talos symboliseert de kwetsbaarheid van zelfs de machtigste technologische creaties: één lek en het systeem stort in.

Simondons concept voor het proces waarin mens en techniek elkaar wederzijds vormen; niet de mens die technologie maakt, maar mens en technologie die samen worden in een voortdurend proces.

Filosofische Context

Gilbert Simondon stelt dat individuatie nooit voltooid is: zowel mens als techniek blijven in wording, in een voortdurende co-evolutie.

Het goddelijke inblazen van adem (ruach) in de klei; het moment waarop de gevormde materie tot leven komt. De overgang van yāṣar naar levend wezen.

Filosofische Context

De insufflatie markeert het mysterie van het leven: de klei is gevormd, maar pas de goddelijke adem maakt het tot een levend wezen. Dit moment blijft voor de mens onbereikbaar.

De pijnlijke contractie tussen het moeten-scheppen en het nooit-kunnen-voltooien, tussen menselijke aspiratie en goddelijke insufficiëntie. Een fundamentele spanning die het menselijk bestaan doordringt.

Filosofische Context

De keramische kramp is de existentiële conditie van de mens als een wezen dat gedwongen is te scheppen maar nooit kan voltooien. Het is de bron van alle technologie en tegelijk de oorzaak van menselijke vervreemding.

De conditie van Hephaistos na zijn val van de Olympus; symbool voor de fundamentele onvoltooidheid en kwetsbaarheid van de menselijke conditie. Gevallen maar scheppend, gebroken maar machtig.

Filosofische Context

De kreupelheid van Hephaistos is geen toevallig gebrek maar zijn wezen: juist zijn gebrokenheid maakt hem tot de ultieme maker, gedreven door het verlangen te compenseren wat hij mist.

Het eiland waar Hephaistos neerviel na zijn val van de Olympus; de plek waar hij zijn smidse vestigde en zijn ambacht perfectioneerde.

Filosofische Context

Lemnos vertegenwoordigt de plek van ballingschap die tegelijk de plek van creatie wordt: uit de val ontstaat het ambacht.

De omkering van deus ex machina: de machine uit goddelijke macht. Technologie die voortkomt uit goddelijke scheppingskracht maar waarvan de consequenties onkenbaar zijn, zelfs voor de maker zelf.

Filosofische Context

Hephaistos produceert machina ex deus: creaties met goddelijke macht maar zonder kennis van de gevolgen. Dit is de moderne conditie van de technoloog.

Existentiële uitputting door technologische overbelasting; de vermoeidheid van een wezen dat voortdurend moet presteren in een systeem dat nooit rust kent. De kramp die chronisch wordt.

Filosofische Context

Zoals metaal breekt onder herhaalde stress, zo raakt de mens uitgeput door de voortdurende eisen van de technologische samenleving. De burn-out als moderne tetanus.

Arnold Gehlens term voor de mens als 'wezen van gebrek'. De mens mist de biologische uitrusting om te overleven en moet daarom technologie maken.

Filosofische Context

Het Mängelwesen is de biologische grondslag van de keramische kramp. De mens is biologisch onvoltooid en interpreteert dit als existentiële onvoltooidheid, wat leidt tot de gedwongen schepping van technologie.

Isaiah Berlins concept voor vrijheid van externe dwang; de afwezigheid van obstakels en beperkingen. Vrijheid als 'vrij zijn van' in plaats van 'vrij zijn om'.

Filosofische Context

Berlin onderscheidt negatieve vrijheid (afwezigheid van dwang) van positieve vrijheid (vermogen tot zelfbepaling). Beide concepten zijn relevant voor de analyse van technologische agency.

De verblijfplaats van de Griekse goden; symbool van goddelijke macht en volmaaktheid. De plek waarvan Hephaistos viel en waarnaar de mens met zijn technologie probeert terug te klimmen.

Filosofische Context

De Olympus vertegenwoordigt de goddelijke volmaaktheid die de mens nastreeft maar nooit kan bereiken. Elke technologische vooruitgang is een sport op de ladder naar de hemel die altijd net buiten bereik blijft.

Almacht; het goddelijke vermogen om alles te kunnen. De illusie die technologie de mens voorspiegelt: dat hij door zijn creaties goddelijke macht kan verwerven.

Filosofische Context

De droom van omnipotentie drijft de technologische vooruitgang, maar elke stap dichter bij almacht onthult nieuwe vormen van onmacht.

Een medische term voor de krampachtige achterwaartse buiging van het lichaam, kenmerkend voor tetanus. De letterlijke, lichamelijke manifestatie van de keramische kramp.

Filosofische Context

De opisthotonos maakt de metafoor van de kramp lichamelijk: het lichaam dat zichzelf tegenwerkt, gespannen in een onmogelijke houding.

De eerste vrouw, door Hephaistos gemaakt op bevel van Zeus als straf voor de mensheid. Zij draagt de doos (eigenlijk: kruik) met alle kwaden van de wereld, maar ook de hoop.

Filosofische Context

Pandora belichaamt de dubbelzinnigheid van technologie: prachtig maar gevaarlijk, een gift die tegelijk een vloek is. Hephaistos maakt haar zonder te weten welke gevolgen zij zal hebben.

Het Griekse begrip voor iets dat tegelijk vergif én medicijn is. Technologie als pharmakon is zowel de oplossing voor als de oorzaak van menselijke problemen.

Filosofische Context

Technologie is pharmakon: zij verlicht de menselijke conditie en verergert haar tegelijk. Elke technologische oplossing creëert nieuwe problemen, elke verlichting brengt nieuwe duisternis.

Het systeem waarin aandacht als schaars goed wordt geëxploiteerd; de nieuwe machtsvorm waarin de spanning tussen keramische holheid en pneumatische adem wordt gekapitaliseerd.

Filosofische Context

In deze economie worden gebruikers niet alleen consumenten maar ook producenten: zij leveren hun aandacht als grondstof voor de techgiganten.

Isaiah Berlins concept voor vrijheid om te handelen; het vermogen tot zelfbepaling en zelfverwerkelijking. Vrijheid als 'vrij zijn om' in plaats van 'vrij zijn van'.

Filosofische Context

Positieve vrijheid impliceert een visie op wat het goede leven is en kan daarom ook misbruikt worden om dwang te rechtvaardigen 'voor je eigen bestwil'.

Stieglers concept voor het verlies van kennis en vaardigheden aan technologische systemen; de moderne arbeider die niet meer weet hoe hij moet maken, alleen hoe hij machines moet bedienen.

Filosofische Context

Bernard Stiegler stelt dat de huidige proletarisering niet alleen arbeiders treft maar ook consumenten en zelfs intellectuelen: iedereen verliest kennis aan de machine.

De Titaan die het vuur stal van de goden en aan de mensen gaf; de vuurbrenger die gestraft werd voor zijn gift. Contrast met Hephaistos: Prometheus geeft, Hephaistos maakt.

Filosofische Context

Prometheus vertegenwoordigt de rebellie tegen de goden, de gift van technologie aan de mensheid. Maar zijn gift brengt ook lijden: de ketenen die Hephaistos voor hem smeedt.

Technologie als verlenging of vervanging van het lichaam; de mens die zichzelf uitbreidt door externe hulpmiddelen. Niet een toevoeging aan het lichaam maar een transformatie ervan.

Filosofische Context

De prothese problematiseert de grens tussen lichaam en technologie: waar eindigt het lichaam en begint het hulpmiddel? Is de bril een prothese? De smartphone?

De goddelijke adem of wind die leven geeft. In Genesis 2:7 blaast God de ruach in de neusgaten van de mens, waardoor deze levend wordt.

Filosofische Context

De ruach is de goddelijke kracht die de mens bezielt maar nooit volledig bezit. Het is de bron van het verlangen om te scheppen, maar tegelijk de herinnering aan de eigen onvolledigheid.

Een laag van vergeten keuzes, onderdrukte alternatieven en gekapte mogelijkheden in de technosfeer; de geologische metafoor voor hoe technologie geschiedenis accumuleert.

Filosofische Context

Elk technologisch artefact draagt sedimenten van eerdere keuzes: de smartphone bevat lagen van telegraaf, telefoon, computer, camera.

Sloterdijks leer van de sferen; de studie van de immunitaire bollen waarin de mens leeft, ademt en handelt. Het digitale hemelgewelf als nieuwe sfeer.

Filosofische Context

Sloterdijk beschrijft hoe mensen altijd in sferen leven: van de baarmoeder tot de stad tot de digitale netwerken. Elke sfeer beschermt en beperkt tegelijk.

De werkplaats van Hephaistos; de plek waar het vuur brandt en de hamer op het aambeeld slaat. Symbool van technologische zelfvorming en de transformatie van ruwe materie tot bruikbare vorm.

Filosofische Context

In de smidse ontvouwt zich het drama van de menselijke zelfproductie: de mens die zichzelf smeedt terwijl hij zijn gereedschap smeedt.

Heideggers fundamentele ontologische structuur van het menselijk bestaan: de betrokkenheid op zichzelf en de wereld, de spanning tussen wat we zijn en wat we kunnen worden. Niet een psychologische toestand, maar een existentiële structuur.

Filosofische Context

De Sorge-structuur drukt de drievoudige temporele dimensie uit: gericht op toekomst (Entwurf), bepaald door verleden (Geworfenheit), betrokken op heden (Sein-bei).

De rivier naar de onderwereld in de Griekse mythologie; de grens tussen leven en dood. Bij Talos: de plek waar zijn ichor wegvloeit en hij sterft.

Filosofische Context

De Styx vertegenwoordigt de onoverbrugbare grens die zelfs de machtigste technologie niet kan overschrijden: de dood.

De bronzen reus die Hephaistos maakte om Kreta te bewaken; de eerste robot in de westerse mythologie. Zijn enige kwetsbaarheid: de plug in zijn enkel waardoor zijn ichor kan wegvloeien.

Filosofische Context

Talos belichaamt zowel de macht als de kwetsbaarheid van technologie: onverslaanbaar maar met één fatale zwakte. Medea verslaat hem door zijn plug te verwijderen.

De moderne technologiebedrijven als 'derde god' in de genealogie van de technologische mens; onzichtbare, onaantastbare goden die schuilgaan achter platforms die te groot zijn om te falen.

Filosofische Context

De techgiganten eisen een continue stroom van groei en data, een onverzadigbare honger naar aandacht. Zij zijn de nieuwe Olympiërs die de moderne Hephaistos-figuren (programmeurs) dienen.

Het wederkerige proces waarin mens en technologie elkaar vormen. Niet technologie als extern hulpmiddel, maar als constitutief element van het menselijk worden.

Filosofische Context

Technogenese beschrijft hoe de mens zichzelf vormt door technologie te maken, en hoe technologie op haar beurt de mens vormt. Het is een dialectische beweging zonder eindpunt.

Katherine Hayles' concept voor de co-evolutie van menselijke cognitieve capaciteiten en technologische systemen. Onze aandachtsstructuren, manieren van lezen en informatieverwerking worden gevormd door de digitale media die we gebruiken.

Filosofische Context

Deze co-evolutie is niet nieuw - schrift transformeerde al hoe mensen denken - maar intensiveert zich in het digitale tijdperk tot een punt waarop ze onze bewuste reflectie dreigt te overstijgen.

Langdon Winners concept voor het vermogen om kritisch en actief deel te nemen aan de vormgeving van technologische systemen. Het herkennen en beïnvloeden van de politieke dimensie van technologie.

Filosofische Context

Technologische artefacten belichamen politieke kwaliteiten: ze bevorderen bepaalde machtsrelaties en sociale arrangementen. Technologisch burgerschap vereist democratische vormgeving van technologie.

De laag van technologie die de aarde omhult; het geheel van alle door mensen gemaakte artefacten en systemen. Een geologisch concept toegepast op technologie.

Filosofische Context

De technosfeer is niet neutraal maar een politiek landschap, een terrein waar keuzes zijn gestold tot structuren die ons handelen bepalen.

Stieglers term voor externe geheugendragers die onze ervaring van tijd en ruimte fundamenteel herstructureren. Naast primaire retenties (directe waarneming) en secundaire retenties (herinnering) zijn er tertiaire retenties (technische geheugendragers).

Filosofische Context

Tertiaire retenties maken vormen van herinnering en anticipatie mogelijk die zonder externalisering ondenkbaar zouden zijn. Ze constitueren het menselijk geheugen zelf.

De medische kramp die het lichaam tot een gevangene van zichzelf maakt; de letterlijke manifestatie van de keramische kramp. Een onvrijwillige samentrekking die zich opdringt zonder toestemming.

Filosofische Context

De tetanus maakt de metafoor van de keramische kramp lichamelijk: het lichaam dat zichzelf tegenwerkt, gespannen in een pijnlijke contractie.

Een vorm van macht die niet werkt via wetten, bevelen of directe dwang (Eerste Macht), maar via de vormgeving van infrastructuren, interfaces en algoritmen. Onzichtbaar, gedistribueerd, en werkend via productie in plaats van repressie.

Filosofische Context

De Tweede Macht verbiedt niets maar organiseert alles. Haar kracht ligt in wat ze ons gewoon maakt. Ze verschijnt als dienst, als gemak, als vanzelfsprekendheid.

Hebreeuws voor 'beeld van God'; de uitdrukking uit Genesis 1:27 die stelt dat de mens geschapen is naar Gods beeld en gelijkenis. De bron van de goddelijke ambitie.

Filosofische Context

Het tselem Elohim is de bron van de menselijke zelfmisvatting: de mens die zichzelf ziet als bijna-god, slechts één technologische doorbraak verwijderd van voltooiing.

De Hebreeuwse uitdrukking voor de oerchaos van Genesis 1:2: 'woest en ledig'. De toestand van de wereld voordat God orde schiep; de vormeloze afgrond waaruit alles ontstaat.

Filosofische Context

De tōhû wā-bōhû vertegenwoordigt de oorspronkelijke chaos die aan alle schepping voorafgaat. De mens kan deze chaos niet herscheppen, alleen bewerken wat al bestaat.

Adorno's concept van reïficatie of verdinglijking: de behandeling van mensen en relaties als objecten, als middelen, als grondstoffen. De kwalitatieve rijkdom van ervaring wordt gereduceerd tot kwantitatieve parameters.

Filosofische Context

"Es gibt kein richtiges Leben im falschen" - er is geen juist leven in het valse. De Verdinglichung is een ontologische transformatie: de werkelijkheid zelf verschijnt anders.

De afstand tussen de mens en zijn werk, zijn medemens, en zichzelf; het centrale concept in de analyse van de technologische conditie. De mens die zichzelf niet herkent in wat hij maakt.

Filosofische Context

Marx analyseerde vervreemding als het gevolg van kapitalistische productieverhoudingen. In de techniekfilosofie wordt onderzocht hoe technologie nieuwe vormen van vervreemding produceert.

Hannah Arendts concept voor het actieve menselijke leven, bestaande uit arbeid (animal laborans), werk (homo faber) en handelen. De titel van haar hoofdwerk over de menselijke conditie.

Filosofische Context

Arendt onderscheidt drie fundamentele menselijke activiteiten: arbeid (biologische noodzaak), werk (creatie van duurzame objecten), en handelen (politieke activiteit onder mensen).

Nietzsche's fundamentele concept dat niet verwijst naar een dorst naar dominantie of heerschappij, maar naar de basale drift (Grundantrieb) van het leven zelf tot vormgeving. Alles wat leeft wil niet slechts behouden blijven, maar vorm geven aan zichzelf en zijn omgeving.

Filosofische Context

In de context van techniekfilosofie wordt de wil tot macht begrepen als de drijvende kracht achter technologische ontwikkeling: de menselijke impuls om de wereld te ordenen, te voorzien en te onderwerpen aan het denkvermogen.

Het Hebreeuwse werkwoord voor 'vormen' of 'boetseren', gebruikt in Genesis 2:7 om te beschrijven hoe God de mens vormde uit klei.

Filosofische Context

yāṣar duidt op een proces van vorming dat nooit voltooid is. De mens is niet geschapen (bārā') maar gevormd (yāṣar), wat betekent dat hij altijd onderweg is, nooit af.

Heideggers term voor de tussenruimte waar de mens huist; het 'tussen' van hemel en aarde, goden en stervelingen. De plek waar de mens noch het een noch het ander is.

Filosofische Context

Het Zwischen verwijst naar de fundamentele tussenheid van het menselijk bestaan: niet god, niet dier, maar ergens tussenin, in de spanning die de keramische kramp constitueert.